Ahkâm, hükmün çoğulu olup burada “padişah buyruğu” anlamına gelmektedir. Osmanlılar’da hükümler bizzat padişah tarafından ısdar edilmez, padişahın yetki verdiği makam veya bu makama bağlı daireler, onun adına hüküm verebilirlerdi. Bu bakımdan hükümler sadâret makamından veya defterdarlıktan çıkardı. Sadâret makamından çıkan hükümler daha ziyade ferman genel adını taşırdı. Bunların bir suretlerinin toplandığı defterlere defâtir-i umûr-ı mühimme, ahkâm-ı mühimme veya kısaca mühimme adı verilirdi. Defterdarlıktan çıkan ahkâmın toplandığı defterlere ise ahkâm-ı mâliye denilirdi. Bunlar defterdarlığa bağlı başmuhasebe, başmukātaa, mevkūfat gibi kalemlerde hazırlanırdı. Başmuhasebe ve başmukātaa dairelerinden çıkan emir ve tezkirelere, muhâsebe-i evvel ahkâmı, mukātaa-i evvel tezkire ve ahkâmı adı verilirdi. Nüzül, sürsat, bedel-i kürekçi gibi vergilerin toplanması ve bunlarla ilgili diğer hususlar. Mevkūfat ahkâmı veya mevkūfat defterleri denilen defterlere kaydedilirdi.

Önceleri bu kabil maliye ahkâmı için Rumeli ve Anadolu defterdarlıklarında defter tutulduğu halde, XVI. yüzyıl sonlarından itibaren maliye kalemlerinin artması ile her bir kaleme ait ayrı defterler tanzim edilmiştir. Bugün Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde muhtelif tasniflerde yer alan maliye ahkâm defterlerinin en eskilerinden biri, 927 (1521) tarihli olup Kâmil Kepeci Tasnifi’nde (nr. 61) yer almakta ve daha ziyade Rumeli’ye ait malî ahkâmı ihtiva etmektedir. Gerek bu tasnifte gerekse maliyeden müdevver defterler serisinde maliye ahkâm defterleri bulunmaktadır. Ancak bu tasniflerde “ahkâm defterleri” adıyla kayıtlı defterlerin hepsi, maliye ahkâmı özelliğini göstermemektedir. Maliye ahkâmı, XVIII. yüzyıldan itibaren yeni kurulan Evâmir-i Mâliye Kalemi’nde tanzim edilmeye başlanmıştır. Bu kaleme ait defterler de yine Kepeci ve maliyeden müdevver defterler tasnifindedir. Ayrıca, İbnülemin, Ali Emîrî ve Muallim Cevdet tasniflerinde de maliyeye ait ahkâmı toplayan defter parçalarına rastlamak mümkündür. Hatta mühimme defterleri serisi içinde de maliyeye ait ahkâm defterleri yer almaktadır. Meselâ kırk bir numara ile kayıtlı defter, Anadolu Defterdarlığı’ndan çıkan ahkâmı toplamaktadır.

Ahkam Defteri

Bunların yanı sıra maliye ahkâmı vasfını taşımayan ve Dîvân-ı Hümâyun’a ait olup. Daha ziyade XVII. yüzyılda görülen şikâyet defterleri serisi de ahkâm-ı şikâyet defterleri adını taşımaktadır. Ahkâm-ı şikâyet defterleri 1058-1229 (1648-1814) yılları arasında tutulmuştur ve tasnife açık 208 defterden ibarettir. Ayrıca 1155’ten (1742) itibaren eyaletlere göre ayrı defterler tanzim edilmiştir. 1255 (1839) tarihine kadar gelen bu defterler Anadolu, Sivas, Trabzon, Diyarbakır, Şam. Adana, Karaman, Halep, Erzurum, Maraş, Rakka, Rumeli, Özü, Silistre, İstanbul, Bosna ve Mora’ya aittir. Bugün arşivde devam eden tasnif çalışmaları sırasında ahkâm defterleri karakteri taşıyan defterlerin bulunması mümkündür.(İsam- Ahkam Defteri)

Elinizde bu belgelerden veya başka Osmanlıca belgelerden varsa bizimle iletişime geçerek çevirisini yaptırabilirsiniz?

Ahkam yazısı ilk önce Osmanlıca Tercüme Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Osmanlı zamanında yapılmaya başlanılan nüfus ve mürur tezkireleri ne kadar ismi değişse de günümüze kadar devam etmiştir. Mürur şimdiki adıyla pasaport anlamına gelmektedir. O zamanlar İstanbul’a girmek için alınan izin belgesi mürur denilmektedir.

Nüfus Tezkiresi

Osmanlı devletinde ilk nüfus sayımı 1831 yılında II.Mahmud döneminde yapıldı. Bu sayımın amacı Yeniçeri ordusunun yerine kurulacak olan. Ordu için ülkedeki nüfusun tespiti ve gayrimüslim nüfusun tespiti ile alınabilecek cizye miktarını belirlendi.

1870 tarihine gelindiğinde “İdare-i Umumiye-i Vilayet Nizamnamesi” ile il idarelerine emlak ve nüfus memurları atanmaya başlandı. Ve bu nizamnamenin 31.maddesi gereğince nüfus memurları il içerisinde emlak ve arazinin nüfusa ait kayıtları düzenlemek. Doğum, ölüm, yer değiştirme ve pasaportlara ilişkin işlemleri yürütmekle görevlendirildiler.

1876 tarihli Kanun-u Esasi’nin 8’inci maddesinde de “Devlet-i Osmaniye tabîiyetinde bulunan efradın cümlesi herhangi din ve mezhepten olur. İse olsun bilâ istisna Osmanlı tabir olunur. Ve Osmanlı sıfatı kanunen muayyen olan ahvale göre istihsal ve izae edilirdi.” Hükmüyle bu görev “Anayasal görev” hale getirilmiştir. 1884 yılında ise nüfus hizmetlerini yürütmek üzere Nüfusu Umumiye Müdüriyeti kurulmuştur. Bu kurum 1889 yılında çıkarılan “Sicilli Nüfus Ahali İdare-i Umumiyesi” adıyla asıl hizmetinin yanında. Ayrıca pasaport kalemi, Mürur kalemi, vilayet kalemi, dersaadet kalemi gibi alt kademelere ayrılarak yapılandırılmıştır. Nüfus idaresinin bu şekilde düzenlenmesinin ardından ise ilk nüfus tezkeresi dağıtılmaya başlandı.

(https://www.dunyabulteni.net/tarihten-olaylar/osmanlida-nufus-idaresi-ve-bir-nufus-kagidi-ornegi-h282721.html)

Mürur Tezkiresi

Osmanlı Devleti’nde ülke içinde seyahat etmek ve İstanbul’a gitmek için alınan izin ve geçiş belgesi; bir nevi iç pasaport. Bu uygulama gelişigüzel yerleşimleri, vergi ihlalini, kaçak işçi ve işsiz akınını önlemeye yöneliktir. Bir yıl için geçerli olan bu tezkerede kişinin tüm kimlik bilgileri, nereye ve neden gittiği yazılırdı. Tezkerede ayrıca yolcuların korunmaları ve rahatsız edilmemeleri için uyarılar da yer alırdı. Seyahat belgelerinin hazırlanmasındaki diğer önemli sebep devletin güvenliğini sağlamaktır. 1908′de II. Meşrutiyet‘in ilanı ile birlikte kişisel özgürlüğe aykırı olduğu gerekçesiyle kaldırılmıştır.

Her türlü seyahatte özellikle İstanbul‘a yapılan seyahatlerde bu tezkerenin edinilmesi zorunlu kılınmıştır. Ayrıca bazı iskelelere uğrayan gemiler, köprü ve geçitlerden geçerken. Ve hayvan sürüleri için alınan müruriye resmini belgelemek için de ilgili kişilere mürur tezkeresi verilirdi.

Nüfus Ve Mürur Tezkireleri yazısı ilk önce Osmanlıca Tercüme Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Herhangi bir dilek ve şikâyeti bildirmek için alt makamdan üst makama doğru yazılan yazılardır. Burada arz ile arzuhali karıştırmamak gerekir. Arz, devlet memurlarının resmi dilekçeleri iken arzuhal halkın veya memurların şahsi dilekçeleri hüviyetindedir.

Arzuhaller diğer belgeler de olduğu gibi davet rüknü ile başlar, sonra da muhatap alınan şahsa göre değişen elkab kullanılırdı. Örneğin padişah için ‘’ şevketlü, mehâbetlü, re’fetlü padişâh-ı ‘âlem-penâh hazretleri  hilâfetinde dâim olsun’’ sadrazam için ‘’ Devletlü ve saadetlü efendim sultanım hazretleri sağolsun’’ ‘’ma‘rûz-ı çâker-i kemineleridir’’ daha aşağı kademeler için ‘’saadetlü efendim hazretleri ‘’ gibi el-kâblar yazılır, akabinde çoğu kere ‘’arz-ı hâl kullarıdır ki’’ formülü yer alırdı. Yazıları yazan kişilere de arzuhalci denilmektedir.

Bundan sonra asıl metin balar ki, bu da başlıca dört ögeden oluşurdu.

1. Dilekçe sahibi kendisini tanıtır (tarif-i nefis)
2. Vasıflarını ve kabiliyetlerini anlatır (beyân-ı istihkak)
3. İstediklerini belirtir (Beyân-ı matlab)
4. Son olarak da ricâsını söylerdi (istirham)

‘’Saadetlü Sultanım hazretlerinden mercudur ki’’ gibi. Bitiş kısmında ise ‘’Baki emr ü ferman devletlü inâyetlü efendim sultanım hazretlerinindir’’ tabiri yazılırdı. Arzuhalin alt tarafında mutlaka imza kısmı da yer alırdı. Burada isimler genellikle ‘’abd’’,’’bende’’,fakir’’,’’dâi’’,’’câriye’’ gibi sıfatlarla berâber yazılırdı.

Arzuhalin farklı bir çeşidi de vardı ki; bu da birden fazla kişinin yazdığı ve alt tarafa imza attıkları toplu dilekçeydi. Bu belge türüne ‘’Mahzar’’ denirdi. Yine Arzuhalle benzerlik taşıyan bir belge daha vardı ki buna da ‘’arıza’’ denirdi. Fakat bu belgeler mutlaka ‘’arıza’’,’’arza daşt’’ veya ‘’ma‘rûz-ı hâl’’ tabirlerinden birini içine barındırır ve bir talepten dolayı teşekkür veya herhangi bir şeyden şikâyet etme gibi konulara değinirdi.

Halit ATLI, Örnek Çözümlemelerle Osmanlıca Edebi ve Arşiv Belgeleri, Hayrat Neşriyat

Arzuhaller yazısı ilk önce Osmanlıca Tercüme Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Genel olarak Osmanlı zamanın da uygulanmaya başlanılan tahrir kayıtları sayesinde şuan birçok bilgiden haberdar olunmaktadır.  Elimizde Osmanlı zamanındaki belgeler bulunduğu için Tahrir kayıtları nın başlangıcı olarak görülmektedir fakat, yapılan araştırmalar sonucunda Osmanlı zamanından öncede yapıldığı bilinmektedir.

Tapu Tahrir Defterleri

Dört, beş  yüzyıl önce Osmanlı İmparatorluğunun her bir köşesindeki sipahiyi, köylüyü, yollar üzerindeki derbentleri bekleyen. Yol yada köprü tamir eden veya kervansaraylara hizmet eden insanları, madencileri,  güherçileci, şapçıları, yağcıları. Tuzcular ve diğer türlü türlü görevler üstlenmiş çeşitli sınıflara mensup halkı ve nihayetinde üretilen mahsulleri. Alınan vergileri, pazar ve gümrük yerlerini “Tapu Tahrir” defterleri sayesinde öğrenmek mümkündür.

Bu defterler, İmparatorluk denilen bu muazzam makinenin çarklarının nasıl işlediğini anlamak bakımından en önemli kaynaklardan birisidir.

Tahrir Nedir ?

Osmanlı devletinde fethedilen yerlerde uygulanacak idari teşkilat ve sistem çerçevesinde, tayin olunan heyetler. Marifetiyle nüfus, arazi ve emlakin tespit ve kaydedilmesi işlemine tahrir bu bilgilerin kaydedildiği deftere de tapu tahrir defteri denirdi.

Bu kayıtlar düzenli olarak  tutulmaktadır ve bir bölgenin fethedilmesi ardından hemen ilk tahrir yapılmaktadır. Vergi gelirlerinde ki artış – azalışlar yada yeni bir padişahın tahta çıkması. Gibi sebeplerle de ortalama 15 – 30 yılda  bir yenilenirdi.

Arazi tahrir sistemi Osmanlılardan önce İslam, Türk-İslam ve Moğol  devletlerinde de uygulanmaktaydı. Ortadoğu devlet yapısında gelenekselleşen bu sistemi Araplar Mısır ve İspanya’da. Selçuklular İran’da, İlhanlılar İran ve Hindistan da daha önce  uygulamışlardı.

Osmanlıca çeviri yaptırmak istiyorum?, Osmanlıca tercüme yaptırmak istiyorum?, çeviri fiyatları?, Osmanlıca ödevimi çeviri yaptırmak istiyorum? Osmanlıca ders almak istiyorum?, Çeviri fiyatları ne kadar?, rika çevirisi yaptırmak istiyorum?, edebi belge çevirtmek istiyorum?, tezimi çevirtmek istiyorum?

(info@tarihvemedeniyet.org)

Tahrir Kayıtları yazısı ilk önce Osmanlıca Tercüme Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Divân‑ı Hümayûn’a bağlı kalemlerden biri olan Âmedî Kalemi. Ayrıca her çeşit anlaşma ve ahidnâme metinlerini, görüşme mazbatalarını, protokolleri.  Yabancı elçilere, konsoloslara ve tüccarlara ait yazıları tanzim ederdi. Bu kalemde tutulan defterlerden bir kısmına Düvel‑i Ecnebiye Defteri adı verilmiştir. Diğer devletlerle ilgili ahidnâmelerin yanısıra ahkâm. Nişan Konsolosluk beratlarına dair kayıtlar bu defterlerde tutulmuştur.

Düvel-i ecnebiye defteri; Amerika, Belçika. Brezilya, Dubrovnik, Fransa, İngiltere, İspanya, Romanya, Rusya.  Ayrıca Sardunya, Toskana, Venedik, Avusturya, Ceneviz, Danimarka. İran, Bulgaristan, Flemenk, İsveç, Norveç, Lehistan, Meksika. Yunanistan, Sırbistan vesair devletlerle ilgili konular vardır.

Konsolos, yabancı tüccarlar, yabancı elçilerden gelen her türlü yazışmalar burada muhafaza edilmiştir.

Ayrıca yabancı devletlere ait gemilerin Osmanlı limanlarından yararlanmaları için gerekli izinlerin verilmesi ve bu izinlerin de muntazam olarak takibi ve yabancı devletler ile ilgili muhtelif konulardaki havadisler de bu kalemde bulunmaktadır

Özellikle defterlerde, yukarıda bahsedilen konuların yanı sıra menzil ve yol hükümleri, tüccar beratları, bazı nizamnâmelerin kayıtları da yer almaktadır. Son dönemde elçi, konsolos ve tercümanların oğullarına ve yardımcılarına tanınan imtiyazlar. Özellikle giyecek yiyecek ve içeceklerine karışılmaması, çeşitli vergilerden muaf tutulmaları. Özel mahkemelerde yargılanmaları gibi konuları ihtiva eden hüküm, beratlar da Düvel‑i Ecnebiye Defterleri’nin konuları arasında yer alır.

Düvel‑i Ecnebiye Defterleri iki serî halindedir:

1. 980 Numaralı “Bâb‑ı Âsafî Defterleri Kataloğu”ndaki Düvel‑i Ecnebiye Defterleri 980 numaralı “Bâb‑ı Âsafî Defterleri Kataloğu”nda A.DVN.DVE. koduyla 901-916-A genel numaralarda kayıtlı H. 1001-1242/M. 1592-1826 tarihleri arasındaki kayıtları ihtiva eden. Bir kaç sayfa veya formadan müteşekkil olan 17 adet Düvel‑i Ecnebiye Defteri parçası mevcuttur.
2. 989 Numaralı “Divân‑ı Hümayûn Defterleri Kataloğu”ndaki Düvel‑i Ecnebiye Defterleri

Bu serîde H. 975-1332/M. 1567-1913 yıllarını ihtiva eden 122 adet defter bulunmaktadır. En erken tarihli defter H. 975/M. 1567 yılına ait Nemçe (Avusturya) defteri,  son tarihli defter ise H. 1328-1332/M. 1910-1913 tarihini ihtiva eden Prusya Konsolosluk Defteridir.

Ayrıca, Hadariye Defterleri içerisindeki 2, 3, 6, 8, ve 10 numaralı defterler de Düvel‑i Ecnebiye Defteridir. (http://os-ar.com/modules.php?name=Encyclopedia&op=content&tid=501606)

Düvel-i Ecnebiye Defteri yazısı ilk önce Osmanlıca Tercüme Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Bir adı da nişan olan ve ilk devirlerde biti ve misal de denilen berat ve fermanlar , bir memuriyete tayin, bir gelirden tahsis, bir şeyin kullanılma hakkı, bir imtiyaz veya muafiyetin verildiğini gösteren ve padişahın tuğrasını taşıyan belge olup ancak tuğranın sahibi olan padişahın saltanatı süresince geçerliydi. Beratın yeni tahta çıkan padişah zamanında da geçerliliğini koruyabilmesi için “tecdid” olduğu belirtilen yenisi verilirdi. Bir bölgede tahrir yapıldığında da beratlar yenilenirdi. Bundan başka beratın kaybı halinde “zâyi”den olduğuna işaret edilen yenisi verilirdi. Berat sahibinin ölümü veya sahip olduğu şeyden feragat (kasr-ı yed) etmesi hallerinde ise münhal kalan vazife veya memuriyet ehil olan bir başkasına tevcih edilirdi. Bir önceki şahsa verilen berat geri geldiğinde ise derkenar olarak defter kayıtlarına işlenirdi (BA, Müzehheb Fermanlar, nr. 40, 244, 433 vb.).

Beratlar

Beratların hangi sebeple verildiği belirtildiği gibi cinsi de gösterilirdi: Vezâret (menşur), beylerbeyilik, timar, mukātaa, iltizam, ferâşet, imâmet, vazife, muafiyet beratı vb. Kırım hanları, Eflak ve Boğdan voyvodaları tayinlerinde, yabancı devlet konsoloslarının. Osmanlı topraklarındaki vazifelerinin kabul edildiğini belirtmek üzere, elçilik ve konsolosluklarda tercümanlık yapacak olanlarla. Osmanlı tebaası olup Avrupa tüccarı ve hayriye tüccarı adıyla özel statüde ticaret yapacak olanlara da berat verilirdi.

Berat muayyen rükünlerden meydana gelir: Kısa veya uzun, fakat bütün belgelerde bulunan Allah’a hamd, bazan Hz. Peygamber ve dört halifenin de adlarının anılıp şefaatlerinin istendiği dua rüknü ile başlar. Altında padişahın tuğrası bulunurdu. Önemli olanlarında tuğranın sağ, sol veya üstünde yer alabilen ve padişah hattı olan “mûcibince amel oluna” veya benzeri bir ibare bulunur ki bu tip beratlara “unvanına hatt-ı hümâyun keşîde edilmiş berat” denir (BA, Müzehheb Fermanlar, nr. 433). Belgenin berat olduğu, bundan sonraki “nişân-ı şerîf-i âlîşân…” veya “sebeb-i tahrîr-i tevkī‘-i…” sözleriyle başlayan ve az çok farklılık gösteren şekillerde devam eden formülden kolayca anlaşılabileceği gibi, “emir-hüküm” kısmına geçilmeden önce ekseriya “bu/işbu berât-ı hümâyunu verdim ve buyurdum ki” ibaresi de belgenin berat olduğunu ortaya koyar.

Berat ve fermanlar da düzenleniş sebebi, kimin arzıyla, ne münasebetle verildiği, gerekiyorsa kalem kayıtlarına yapılan müracaatlar “nakil-iblâğ” rüknünde belirtilir. Berat verilen şahsın eşkâli de bu kısımda mutlaka yer alır. Daha sonra vazife beratlarında günlük miktar, iltizam beratlarında eski bedel ile yapılacak zam gibi beratın cinsine göre verilen şey yazılır. Timar beratlarında ise tahsis edilen miktarın hangi köylerin ne kadarlık gelirlerinden meydana geleceği tek tek gösterilerek siyâkat yazısıyla ve bir öbek halinde yazılmış olan kısım “nakil-iblâğ”dan “emir-hükm”e geçişte “verdim” ve “buyurdum ki” kelimeleri arasında bulunur.

Ferman

Dîvân-ı Hümâyun veya Paşakapısı’ndaki divanlarda alınan kararlara uygun olarak yazılan ve üzerinde tuğra bulunan padişah emirlerinin (buyruk) genel adıdır. Bu kelime, padişaha ait olduğunu ifade eden “âlî-şân, hümâyun, pâdişâhî, şerif” veya itibarının yüksek olduğunu gösteren “celîlü’l-kadr”; mutluluk ve müjde belirten “saâdet-unvân, beşâret-unvân”; şeref verdiğini ifade eden “şeref-iktirân”. mutlaka uyulması gerektiğini gösteren “vâcibü’l-iz‘ân, vâcibü’l-imtisâl”; dünyanın itaat ettiği bir buyruk olduğunu bildiren “cihân-mutâ‘”; güçlü bir itibarı bulunduğunu ifade eden “kadr-tüvân”; tatbikine karşı çıkılamayacağını gösteren “kazâ-cereyân” gibi sıfatlarla birlikte kullanılırdı. Fermanla eş anlamlı olan emir ve hüküm kelimelerinin “emr-i âlî, emr-i şerîf, emr-i pâdişâhî, emr-i münîf-i vâcibü’l-ittibâ‘; hükm-i şerîf ve hükm-i cihân-mutâ‘” şeklinde terkipler halinde kullanıldığı da görülmektedir.

Yazılış Sebepleri. Sefer açılması, asker sevki, vergi vb. devlet işlerine dair olan fermanlar doğrudan doğruya Dîvân-ı Hümâyun’un kararı ve padişahın emriyle hazırlanıp ilgili şahıslara gönderilirdi. Fermanların büyük bir kısmı ise beylerbeyi, sancak beyi, kadı gibi görevlilerin mektup veya arzı yahut halktan birinin arzuhali üzerine konunun divanda görüşülüp bir karara bağlanması sonunda hazırlanırdı. Bazan doğrudan doğruya padişahın emriyle, sancaktaki bir şehzadenin isteği ve gönderdiği müsvedde üzerine. (BA, MD, nr. 3, s. 21) Veya devlet kademelerindeki bir görevlinin verdiği örnek esas alınarak da ferman yazılabilirdi. (BA, A.DVN, dosya nr. 5/39).

Hazırlanış Safhaları

Divana gelen meselelerden lüzum görülenler yazılı veya sözlü olarak padişaha arzedilir. Ve ferman da padişahın telhisin üzerine kendi hattı ile (hatt-ı hümâyun) yazdığı emir doğrultusunda kaleme alınırdı. Meselenin divanda görüşülmesi halinde. Karara bağlandıktan sonra fermanın müsveddesinin hazırlanması için arzın üzerine ya sadece “buyruldu” . Kelimesiyle veya fermanın ne gibi bir şartla verildiğini belirten kısa bir notla işaret edilir, bazan da fermana esas olacak buyruldu beyaz üzerine yazılırdı. Ferman müsveddesi buyruldudaki tâlimata göre hazırlanırdı.

Müsveddenin kimin tarafından hazırlanacağı meselenin önem derecesiyle olduğu kadar konunun hangi görevlinin sahasına girdiğiyle de ilgiliydi. Meselâ arazi meseleleriyle ilgili fermanların müsveddeleri daima nişancı tarafından hazırlanırdı. Divandan verilen bir ferman özel itinayı gerektiriyorsa müsveddeyi reîsülküttâb bizzat hazırlar, diğerleri ise kâtiplerden biri tarafından yazılırdı. Müsveddesi bir kâtip tarafından yapılanlar da çok defa reîsülküttâb, bazan da nişancının kontrolünden geçerdi. Fermanın tuğrası genellikle temizinin yazılmasından sonra çekilirse de önceden hazırlanmış tuğralı kâğıtlara yazıldığı da olurdu.

Tuğralar daha çok nişancı tarafından çekilmekle beraber ihtiyaç duyulduğunda vezirler de yardım ederdi. Sadrazamın serdâr-ı ekrem olarak sefere çıktığı zamanlarda “beyaz tuğralı ahkâm kâğıtları” hazırlanıp verilir. Ve sefer sırasında yazılan fermanlarda bunlar kullanılırdı. Padişahın İstanbul’dan ayrılması halinde bırakılan muhafıza da yine tuğra çekilmiş kâğıtlar verilir. Veya isteği üzerine gönderilirdi (BA, MD, nr. 5, s. 612/1698). Serdar tayin edilenlere daha önce gönderilen tuğralı kâğıtların yetmemesi halinde yeniden bir miktar kâğıt yollanırdı. (BA, MD, nr. 7, s. 285/807). Bunlara “beyaz tuğra, beyaz tuğralı hükm-i şerîf, tuğralı beyaz ahkâm kâğıdı” .(Selânikî, I, 66, 150) yahut “nişanlı kâğıt” (BA, MD, nr. 7, s. 289/819) gibi isimler verilirdi.

Menşelerine Göre Fermanlar

Fâtih Kanunnâmesi’nde “tuğrâ-yı şerîf ile ahkâm buyurulma”nın mülkî işler için sadrazam, malî işler için defterdar. Şer‘-i şerîf üzere görülen davalarda ise kazasker buyruldusu ile yazılacağına işaret edilmiştir. (Kanunnâme-i Âl-i Osman, s. 36). Sadrazam ve kazasker buyruldularıyla yazılan fermanlar Dîvân-ı Hümâyun kalemlerinde hazırlanırdı. Ancak divandan verilen fermanlar da mahiyetlerine göre bazı değişiklikler gösterir. Fermanların bir kısmında sadece “ferman” ve “emir”, bir kısmında ise bunlara ilâveten “hüküm” tabiri görülür.

Vezirlik, beylerbeyilik gibi memuriyet tevcihi fermanlarında ferman ve emir kelimelerine hiç rastlanmaz. Fakat mutlaka tevcihin yıl, ay ve gün sırasıyla hangi tarihte yapıldığına işaret edilirdi (TSMA, nr. E. 770/67, 235, 329). Yeni tevcihlerde nasıl hareket edilmesi gerektiği bildirilenlerle vergi toplanması, Matbah-ı Âmire için istekte bulunulması. Özellikle mal müsâderesi için gönderilen fermanlarda ise ferman ve emir kelimeleri kullanılmıştır. (meselâ bk. BA, A.DVN, dosya nr. 7/71; 37/86; 2130/63, 76; TSMA, nr. E. 5207/64; 664/65, 66).

Divandan, herhangi bir şahsın müracaatı yahut şikâyet üzerine gönderilenlerle maliyeden verilen. Fermanlarda emir ve ferman kelimeleriyle birlikte hüküm kelimesinin de kullanıldığı görülmektedir. Gerçekten “hükm-i şerîf” tabirinin geçtiği fermanlarda nakil rüknünün başında “arz olunmak bâbında hükm-i hümâyunum ricasına arz etmeğin. Kondurduğun bildirmeğin, emr-i şerîfim talep etmeğin” vb. ifadeler bulunmakta. “buyurdum ki”den sonra ise “hükm-i şerîfim” ifadesi yer almaktadır (TSMA, nr. E. 4502; 5814/2; 9291/3; BA, A.DVN, dosya nr. 21/2, 3, 4, 35, 37, 38, 59; 37/11, 79, 94; 2130/22).

Fermanın Rükünleri

A) Ferman kelimesinin kullanılması. B) Gönderilenin isminin kendine lâyık dua ve senâ ile birlikte yazılması. C) Fermanın gönderilmesine sebep olan olayın belirtilmesi. D) Gönderenin muradının emredilmesi. E) muradın açıklanması. F) gerekenin tamamlanmasına dua ile nihayet verilmesi. Şartları. A) Tuğra, B) padişaha yakışan ifade. C) Gönderilenin rütbesine riayet. D) gönderilenin isminin yazılmasından önce “düstûr-ı mükerrem, mefharü’l-kudât. Kıdvetü’l-akrân” gibi senâda; isminden sonra ise “edâmellāhu teâlâ iclâlehû. Zîde ilmühû, zîde kadruhû” gibi mevkiine uygun bir duada bulunulması. E) fermanın yazılış sebebinin belirtilmesi. (Münşeât Mecmuası, Süleymaniye Ktp., Hâlet Efendi, nr. 760, vr. 24^a).

Fermanın yazılmasına sebep teşkil eden olay özetlendikten sonra bu konuda verilen emre geçilmektedir. “Emir/hüküm” (dispositio) adı verilen bu rükün iki kısımdan meydana gelir. Birinci kısım genellikle, “imdi vech-i meşrûh üzere amel olunmak bâbında” ibaresiyle başlayıp. “fermân-ı âlî-şânım sâdır olmuştur” ibaresiyle son bulur. Padişahın nakil kısmında anlatılan şey hakkındaki tutumu burada belirtilir. Neyin doğru ve gerekli olduğu, eskiden beri var olan tatbikat ve eğer gerekiyorsa böyle bir durumda verilecek cezadan bahsedilir. Bazan sadece fermanın muhatabı tarafından gönderilmiş olan bilginin, yapılan açıklamanın öğrenildiği bildirilir. Nâdiren ise fermanın muhatabının hareketinden dolayı takdir sözlerine yer verilmektedir. Bununla birlikte birçok fermanın bu kısmında padişahın kararı muayyen bir şahsı hedef almamak üzere kısa bir emir şeklinde yer alır.

Emrin bu ilk kısmı çok seyrek olarak da “…e icâzet-i şerîfim olmuştur”, yahut “…e rızâ-yı şerîfim yoktur” şeklinde son bulur. Bazan da bu ibarelerin yerine çoğu maliyeden verilen eski fermanlara atıf yapılmaktadır. Bu ilk kısım, “buyurdum ki” ifadesiyle başlayan emrin ikinci kısmına esas teşkil eder. XVI. yüzyıldaki fermanlarda “buyurdum ki”yi takiben “hükm-i şerîfim / şerîfimle vardıkta” ifadesi kesintisiz olarak devam eder. Hatta “hükm-i şerîf” hiç kullanılmadan “buyurdum ki”den sonra “vüsûl buldukta” şeklinde devam eden fermanlar da vardır. Bazı fermanlarda “buyurdum ki”den sonra hemen “sâdır olan fermân-ı şerîfim mûcebince”. Yahut “hatt-ı hümâyun-ı şevket-makrûnumla sâdır olan fermân-ı celîlü’l-kadrim… ile” denilerek emre geçilmektedir.

Fermanların Kısımları

Fermanların bir kısmında “buyurdum ki” ile “vardıkta / vüsûl buldukta” arasında bir açıklık bırakılmıştır. Bu açıklığın tamamen boş bırakıldığı fermanlar olduğu gibi “hükm-i şerîfim” ibaresi ilâve edilen olanlarına da rastlanılmaktadır. Daha ince bir kalem kullanılıp üzerine rik serpilmiş olması dolayısıyla fermanın yazılışı sırasında değil de. Sonradan ilâve edildiği anlaşılan bu kelimelerden “hüküm”deki “hâ” ile (ح) “şerîfim”deki “şın” (ش) dikkat çekecek bir biçimde uzatılmaktadır. (Fekete, s. XXXVIII).

Emir/hükmün ikinci kısmında belli bir şahıs yahut şahıslar muhatap alınmaktadır. Padişahın, nasıl yerine getirileceği veya tatbikatta nelerin yapılmaması gerektiği hususundaki emirleri burada belirtilmektedir. Fakat esasta emir/hüküm rüknünün birinci kısmında bildirilenlere pek fazla bir şey eklenmemektedir. Emrin, nakil kısmındaki kelimeler kullanılmak suretiyle üçüncü defa olarak kısaca tekrarlandığı da görülmektedir.

Bazı fermanlarda emir rüknünden sonra sadece, “Şöyle bilesiz, alâmet-i şerîfe itimat kılasız” formülü yer alır. Daha başka bir tekit (sanctio) veya tehdit (comminatio) bulunmayan belgelerde bu ibare tekit rüknü olarak kabul edilmektedir. Bu formüle bazı fermanlarda, “Şöyle bilesiz, ona göre amel eyleyesiz, bir türlü dahi etmeyesiz”. “Bir türlü dahi etmeyesiz ve tekrar arza muhtaç eylemeyesiz” gibi şekillerde de rastlanır. Bir kısım fermanlarda emrin yerine getirilmemesi halinde ne gibi bir cezaya çarptırılacağına da. “Özür ve bahane asla makbul ve mesmû olmayıp müstahikk-ı itâb-ı azîm-i vâki‘ olursız, bilmiş olasız. Ona göre ihtiyât u ihtirâz edip… dahl u taarruz olunmaktan ziyade hazer eyleyesiz” gibi bir ifade ile işaret edilmiştir. Fermanın yazıldığı şahsın affedilmesi halinde kullanılan ifade ise daha değişiktir. Tehdide emir rüknü içinde yer verilen fermanlara da rastlanır.

Fermanlarda Tekit

Fermanlarda tekit/tehdit rüknünden sonra tarih bulunmaktadır. Tarihlerin başında genellikle “tahrîren fî”, bazan da “hurrire fî” ibaresi yer alır. Tarih daima yazı ile gün, ay, yıl sırasına göre ve Arapça olarak yazılmaktadır. Bununla birlikte ayın tarihinin yazılışı bakımından fermanın cinsine ve yazıldığı büroya göre biraz farklılık vardır. Bazılarında ayın tam tarihi verildiği halde bazılarında sadece “evâil” (1-10), “evâsıt” (11-20) ve “evâhir” (21-30). Kelimeleriyle ifade edilen onar günlük bölümlerden hangisinde olduğuna işaret edilmekle yetinilmiştir. Tarih fermanın çıktığı büroya göre farklılık göstermek. Üzere ya “alâmet-i şerîfe itimat kılalar” ibaresinin hemen devamında ve ferman metninde kullanılan aynı kalemle. Yahut da bir ara verilerek daha ince bir kalemle atılırdı. Özellikle bu sonuncuların tahrir mahallinin üstüne, müstakil bir satırın sol yarısına yazılması haline de sıkça rastlanır.

Fermanların son rüknü, “mahall-i tahrîr” denilen fermanın yazıldığı yeri gösteren kısımdır. Bu rükün sol alt köşede yer alır. Ferman, İstanbul ve Edirne gibi padişahın devamlı ikamet yerlerinden birinde yazılmışsa. Şehir isminin başına “be-makām, be-medîne”, sonuna da “el-mahrûsa, el-mahmiyye” kelimeleri ilâve edilirdi. Sefer sırasında konaklanılan yerlerde, diğer bir ifadeyle geçici ikamet yerlerinde yazılanlarda yer adının başına. “be-yurt, be-sahrâ, be-meştâ” kelimeleri getirilmektedir.  Sonuna ise herhangi bir sıfat eklenmezdi. Mahall-i tahrîrin şekli zaman içinde değiştiği gibi fermanın divan veya maliyeden verilmesine göre de biraz farklılık gösterirdi. Arka yüzdeki işaretler ise beratlardaki gibidir.

Sahte Fermanlar

Divan ve maliye kâtiplerinin dürüst ve namuslu kimselerden seçilmesine itina gösterilmesine. Rağmen zaman zaman sahte fermanlar düzenlenebilmekte. Ayrıca bunlar devlet meseleleriyle ilgili olduğu takdirde düzenleyenin ağır cezaya çarptırılmasına karşılık. Özellikle şahsî meseleler söz konusu olduğunda daha hafif cezalar verilmekteydi (BA, MD, nr. 3, s. 344/1014; nr. 7, s. 283/800; BA, İrade-Meclis-i Vâlâ, nr. 811).

(İsam- Berat –Feman Maddeleri)

mıştır. http://tarihvemedeniyet.org/2009/08/hatt-i-humayun.html

Berat ve Fermanlar yazısı ilk önce Osmanlıca Tercüme Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Hat Arapça yazı demektir Padişahın kendi el yazısı ile yazılmış emirlere ise Hattı hümayun denir. Dolayısı ile Padişahın ihtiyaç halinde verdiği yazılı emirler hakkında kullanılır bir tabirdir. “ Hatt-ı şerif” de denir.

Hatt-ı hümâyunların büyük ekseriyeti padişahların kendi el yazısı olmakla beraber zaman zaman Mâbeyn-i Hümâyun başkâtibi yahut sarayda bir vazifelinin hattıyla kaleme alınmış olanları da vardır. Devlet işleriyle ilgili mühim meselelerde yazılan hatt-ı hümâyunların müsveddeleri ise reîsülküttâb. Kaptanpaşa gibi önemli mevkileri işgal edenlerce hazırlanırdı. Bununla birlikte başka bir elden çıkanların da hiç değilse padişahın kontrolünden geçmiş olduğu muhakkaktır.

Hattı hümayun da genellikle tarih bulunmamaktadır. Bu durum çok defa belgenin değerlendirilmesinde zorluklarla karşılaşılmasına sebep olur.  Sultan I. Abdülhamid’in, diğer padişahlara nazaran tarih atma konusunda oldukça hassas davrandığı,  hatt-ı hümâyunlarının bir kısmında tarih bulunmasından anlaşılmaktadır.

Uzun hatt-ı hümâyunlarda yazının paragraf aralarına taştığı da vâkidir. V. Murad ve IV. Mehmed gibi çocuk yaşta tahta çıkanların yazı kaligrafi ve imlâlarında çok kere bozukluk görülmektedir. Hattatlıkları dolayısıyla III.Ahmed ve II. Mahmud’un hattları yazılan padişah yazıları içinde belki de en güzelleridir. Bazı istisnaî haller dışında padişahın bizzat kaleme aldığı hatt-ıhümâyunlar. Ünvanına, beyaz üzerine ve telhis veya takrir üzerine yazılanlar olmak üzere üç grupta toplanmaktadır.

Unvanına Hatt-ı Hümâyunlar

Ferman ve beratların önemli olanlarında tuğranın üst sağ veya sol tarafında padişahın hattıyla, “Mûcebince amel oluna” ve “Mûcebince amel ve hilafından hazer oluna” gibi. Ferman veya beratta yer alan hususların kusursuz yerine getirilmesini bildiren emre denir.

Unvanına hatt-ı hümâyunlarda, emrin yerine getirilmesini bildiren kısımdan önce fermanın gönderildiği kişiler hakkında taltif edici sözlerin yazıldığı da vâkidir. Nâdir olmakla beraber unvanına hatt-ı hümâyunlarda “Başın gerek ise mûcebiyle amel oluna” veya. “Mukaddem ettiğin gibi bir türlü taksiratın zuhur eder ise sağ kurtulman muhaldir. Gözün açıp refakatinde bulunan guzât-ı muvahhidîn kullanma hizmet-i muhafazada kıyam edesin” vb. tehdit unsuruna da rastlanmaktadır.

Tuğranın değişik yerlerine yerleştirilen bu hatt-ı hümâyunlar bir çerçeve içine alınarak etrafı tezhip yapılabildiği gibi tuğranın tezhipli kısmı içinde de bulunabilmektedir. Tezhibi bulunmayan tuğralarda ise hatt-ı hümâyunun sade bir şekilde kenara yazıldığı görülmektedir.

Beyaz Üzerine Hatt-ı Hümâyunlar

Padişahın bir arz olmaksızın herhangi bir konuda kendince verdiği emirlere denir. Bunlar devletin iç işleriyle ilgili olabileceği gibi yabancı bir devlet mensubuna yazılacak bir nâme hakkında, halkın iaşesi, birinin nefyini veya idamını bildirmek. Sadrazam ve sadaret kaymakamına yazılanlar vs gibi hususlarda da olabilirdi. Sadrazama yazılan hatt-ı hümâyunlarda çok defa kullanılan elkâb “benim vezirim” şeklinde basit ve kısa idi.

Tanzimat’tan sonra sistemdeki değişikliğe, yani genelde padişahla sadrazam arasındaki resmî haberleşmede araya Mâbeyn-i Hümâyun. Başkâtibinin girmesine rağmen yüksek kademedeki tayin ve tevcihler gibi mühim konularda padişahlar beyaz üzerine hatt-ı hümâyunlar yazmaya devam etmişlerdir. Geç devir hatt-ı hümâyunlarının çoğunda tarih de bulunmaktadır. II. Abdülhamid’in geç devirlerdeki hatlarında imzası da vardır. Çeşitli meselelerle ilgili olarak sadrazamın sunduğu telhis üzerine padişahın yazdığı emir veya kararına denir. Bu  hatt-ı hümâyun türünün  muhtevası  genelde  “verdim/verilsin”, “olmaz”, “varsın”, “yazılsın” gibi tek kelimelik; bazan da “malûm oldu / malûmum olmuştur”, “tedârik edesin”, “manzûrum oldu / manzûrum olmuştur”, “cevap verile”, “mukayyet olasın”, “tedârik görülsün”, “berhûrdâr olsunlar” gibi ikişer kelimelik olurdu.

Sadrazamın telhisi üzerine hatt-ı hümâyun, II. Mahmud’un saltanatında. 1832-1834 yılları arasında yerini yavaş yavaş  Mâbeyn-i Hümâyun başkâtibinin padişahın iradesini bildirmesine bırakmıştır. Böylece hatt-ı hümâyunların yerini irade al

Osmanlıca çeviri yaptırmak istiyorum?

Hattı Hümayun yazısı ilk önce Osmanlıca Tercüme Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Arapça asıllı bir kelime olan layiha “düşünülen bir şeyin yazı haline getirilmesi” anlamına gelir. Osmanlılar lâyihayı rapor ve taslak olmak üzere iki ayrı belge türü için kullanmışlardır. Rapor mahiyetindeki layiha lar kendi içlerinde de birkaç gruba ayrılmaktadır. Bunların arasında belki en çok kullanılan ve en çok bilineni ıslahat lâyihaları olup herhangi bir konuda düşünülen ıslahatın bir kişi veya daire tarafından kaleme alınmış metni ve belgesidir. Osmanlı tarihinde bu tür birçok lâyiha hazırlanmıştır. En meşhurları Tatarcık Abdullah Efendi, Koca Yûsuf Paşa, Abdullah Birrî Efendi.  Sâdullah Enverî, Fâik Paşa gibi şahıslar tarafından yazılmış olanlardır. Bu gruba giren ikinci lâyiha tipi bir memuriyet veya teftiş sonrasında tesbit edilen hususların kaleme alındığı belgelerdir. Bu tür lâyihalar içinde yabancı bir devlet nezdine gönderilen memurların intibalarını bildirdikleri lâyihalar da vardır. Meselâ Yâver Süleyman ve Yüzbaşı Âsaf beylerin İran memuriyetleriyle ilgili lâyihaları bunlardandır (BA, YEE, nr. 14-117-126-7).

Üçüncü tip lâyihalar bir mesele hakkında görüş bildirir ki bunlara örnek olarak Mustafa Reşid Paşa’nın Paris Muahedesi ve gayri müslim tebaaya verilen imtiyaz fermanı hakkındaki itirazlara cevap mahiyetinde olan lâyihası gösterilmektedir. (Cevdet, I, 76-83). Esbâb-ı mûcibe lâyihaları ise yeni konulacak bir kanun veya bir kanunda yapılacak. Değişikliğin sebeplerini açıklamak üzere kaleme alınır. Elviye-i selâse ile ilgili olarak hazırlanan lâyiha bu gruba örnek olarak verilebilir (BA, DUİT, nr. 1/2-5). Taslak mahiyetindeki lâyihalar kanunnâme, nizamnâme, tâlimatnâme, mukavelenâme, şartnâme gibi belgelerin taslakları niteliğindedir. Bunlar, resmî daireler tarafından hazırlanabildiği gibi devletle bir mukavele yapacak şirket veya şahıslar tarafından da kaleme alınıp resmî makamlara sunulabilirdi.

Layihalar

Lâyihaların bütün diğer belgeler gibi kâğıdın üst kenarına yakın bir yerinde “hüve” işareti yer alır. Biraz boşluk bırakıldıktan sonra lâyihanın neye dair olduğu yazılmaktadır. Lâyihalarda elkāb bulunmamaktadır. Ancak yazılan makama göre takdim ifadesi değişik olur. Lâyihalar mahiyetlerine göre kâğıdından tertip şekline kadar farklılık gösterir. Rapor mahiyetinde olanlarda kullanılan kâğıtların büyüklüğü raporun uzunluğuna göre değişir. Çok uzun olanlar birkaç sayfa halinde ve defter şeklinde yazılmıştır. Tek takrirlik kâğıt kullanıldığında marj sağda, çift takrirlik kâğıt kullanıldığında marj yaprağın “b” yüzünde sağda, “a” yüzünde soldadır. Taslak niteliğindeki lâyihalar üzerinde düzeltmeler yapılabileceğinden kâğıdın kullanılışı da farklıdır. Bunlarda lâyiha metni ya karnı yarık denilen şekilde, yani kâğıt uzunlamasına ikiye bölünerek bir yarısına yazılmaktadır. Veya defter şeklinde yaprağın “b” yüzüne yazılıp sonraki yaprağın “a” yüzü boş bırakılırdı. Bunun sebebi çıkartma, ilâve ve düzeltmelerin çıkmalar şeklinde buralara yapılmasıydı.(İsam-Layiha maddesi)

Osmanlıca çeviri yaptırmak istiyorum?   

Layiha yazısı ilk önce Osmanlıca Tercüme Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Osmanlılar’ın, Dîvân-ı Hümâyun’da kararlaştırılan hususlar üzerine padişahın onayı alındıktan sonra düzenledikleri fermanların sûretlerinin kaydedildiği defterlerdir. Söz konusu adlandırmanın bu defterler için kullanılıp genelleşmesi XVII. yüzyılın sonlarından itibaren olmuştur. Daha önce divan kayıtlarının yer aldığı defterlere “mîrî ahkâm defterleri” veya “ahkâm-ı mîrî” denmekteydi.

Divan devlet işleriyle ilgili meseleleri re’sen görüşmesi, yani hükümet fonksiyonunu icra etmesinden başka yüksek mahkeme olarak da vazife gördüğünden ilk devir mühimmelerinde her iki mahiyetteki hükümlere de rastlanır. Bu hükümler Avrupa ortalarından İran’a, Kırım’dan Kuzey Afrika’ya ve Arabistan’a kadar uzanan sınırlar içindeki Osmanlı Devleti’nin merkez ve taşra teşkilâtının idarî yapısı ve çalışma şekilleri, devlet-tebaa ve devlet-esnaf münasebetleri, imar, iskân ve iktisat siyasetleri, iç siyaset, isyanlar ve bastırılma şekilleri, askerî tarih, strateji, dış siyaset ve yabancı devletlerle olan münasebetlerle ilgilidir. Zamanla idarî ve adlî konular ayrı defter serilerinde toplanmış. Şikâyetler sonucu alınan kararlara dair hükümler için 1059’dan (1649) itibaren “şikâyet defterleri” tutulmaya başlanmıştır. (XVIII. yüzyıl ortalarından itibaren bunlar da vilâyetlere göre ayrılarak “ahkâm-ı şikâyet” adıyla anılmıştır). Devlet işleriyle ilgili olanlar ise mühimmelerde kalmıştır. Yanlışlıkla mühimmeye yazılan hüküm olduğunda da bu husus belirtilerek hüküm iptal edilmiştir (meselâ bk. BA, MD, nr. CLIII, s. 233/29).

İlk devir mühimmeleri kanunnâme, adâletnâme, çeşitli konularda beylerbeyi, sancak beyi. Kadı gibi idarecilere ve sefere tayin edilen serdara gönderilen hükümlerden başka nâme-i hümâyun. Ve ahidnâme-i hümâyun sûretlerini de ihtiva ederdi. Fakat 1699’dan başlayarak nâme-i hümâyun sûretleri için “nâme-i hümâyun defterleri” adı verilen ayrı defterler tutulmuştur. Mühimme defterleri, haftanın belli günlerinde toplanan divanda tutulanlar yanında yine sadrazamın başkanlığında olmak üzere serdâr-ı ekrem olarak seferde bulunduğu sırada toplanan divanlarda alınan kararlara dayanılarak hazırlanmış hükümlerle (ordu mühimmesi) sadrazamın İstanbul dışında bulunduğu zamanlarda vekili vazifesini gören sadâret kaymakamının başkanlığındaki divanda alınan kararlara dayanan hükümleri ihtiva eden defterler (rikâb mühimmesi) olmak üzere ikiye ayrılır.

(İsam-*Mühimme Defterleri)

Osmanlıca çeviri yaptırmak istiyorum?

Mühimme Defterleri yazısı ilk önce Osmanlıca Tercüme Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Padişahlar tarafından İslâm ve Hıristiyan hükümdarlar ile Osmanlı Devleti’ne tâbi imtiyazlı olan Mekke şerîfine, Kırım hânına, Erdel kralına, Eflak ve Boğdan voyvodalarına, Gürcü ve Dağıstan hânlarına gönderilen mektuplara “Name i Hümayun” denir. Bunların bir sûreti ile gelen cevaplar “Nâme Defterleri” adlı defterlere kaydolunurdu ve Divân Sicilleri’nden sayılırdı.

Ayrıca, padişahlar tarafından önemli devlet işlerine dair bilhassa yeniçeri mevâcibi i’tâsı.  Sadrazama hitâben yazılan bazı hatt‑ı hümayûnlar ile muâhedenâme. Tasdiknâme, temessük gibi belgelerin de suretleri bu defterlere kaydolunmuşlardır.

Ayrıca Osmanlı hükümdarlarının tahta cülûslarında yeni padişahın hükümdarlığını bildirmek için dost ve civar memleketlere birer elçi ile nâme göndermek âdet olduğu gibi sefir gitmeyen devletlerin sefirlerine de yeni hükümdarın tuğrasıyla Name‑i Hümayun verilir ve bunlar da nâmeyi kendi hükümdarlarına yollarlardı. Name‑i Hümayun kalemi de bu tür nâmelerin hazırlandığı ve nüshalarının kaydedilip, saklandığı yerdir. Nâme‑i Hümayûn’lar haricinde Nemçe, Venedik, Fransa vesair yerlerden gelen nâmelerin tercümeleri de bulunmaktadır.

Özellikle Name i Hümayun Defterleri’nin bazılarının tamamı, Osmanlı Devleti’nin diğer devletlerle yapmış olduğu anlaşmaları ihtiva etmektedir.

989 numaralı “Divân‑ı Hümayûn Defterleri Kataloğu”nda kayıtlı H. 1111-1336/M. 1699-1918 tarihleri arasındaki kayıtları ihtiva eden 18 adet Nâme‑i Hümayûn Defteri mevcuttur.

(http://osar.com/modules.php?name=Encyclopedia&op=content&tid=501613- Osmanlı araştırmaları).

Osmanlıca çeviri yaptırmak istiyorum?. Soy ağacımı araştırmak istiyorum?. Osmanlıca tercüme yaptırmak istiyorum?. Osmanlıca özel ders almak istiyorum?, Belge çevirisi yaptırmak istiyorum?. Tez ödevimi yaptırmak istiyorum?, Ödevimi yaptırmak istiyorum?, Osmanlıca özel ders fiyatları?. Tercüme yaptırmak istiyorum?, bu sorular için bizimle iletişime geçebilirsiniz!

Name i Hümayun yazısı ilk önce Osmanlıca Tercüme Merkezi üzerinde ortaya çıktı.